Wiek XIX przyniósł rewolucyjne zmiany w malarstwie. Najpierw nastąpił powrót do realizmu, ale era ta nie trwała długo ze względu na głębokie przekształcenia społeczne związane z rewolucją przemysłową. Nowe trendy rodziły się przede wszystkim w Paryżu, który stał się stolicą artystycznego świata.
Zasób obrazów XIX wieku jest ograniczony podobnie jak dzieł dawnych mistrzów. Ich wartość systematycznie rośnie, a nabywanie przez muzea sprawia, że liczba dostępnych na rynku dzieł stale maleje.
Aleksander Sochaczewski (1843–1923), Portret starszej kobiety, olej na płótnie, Monachium, 1884–1897
Obraz przedstawia starszą kobietę, ukazaną w ujęciu popiersiowym, na ciemnym, neutralnym tle. Postać ma na sobie okazałe nakrycie głowy – duży dekoracyjny czepek z koronką i szeroką, satynową kokardą, spod którego wystają ciemne loki. Twarz kobiety została ukazana w realistyczny sposób, z uwagą poświęconą drobnym detalom, takim jak delikatne zmarszczki, subtelne cienie wokół oczu czy miękkie światłocieniowe przejścia na skórze. Pod szyją widoczna jest duża, miękko układająca się chusta, która dopełnia eleganckiego charakteru portretu. Obraz jest sygnowany na odwrocie i oprawiony w ramę w style Biedermeier.
Bitwa pod Mohaczem, olej na płótnie, Kraków, 1886
Obraz przedstawia scenę bitwy pod Mohaczem z 1526 roku, ukazując moment gwałtownego starcia wojsk chrześcijańskich z armią osmańską. Kompozycja ma charakter wielofiguralnej sceny bitewnej, skoncentrowanej na dynamicznej walce jazdy i piechoty, z wyraźnym akcentem położonym na chaos i dramatyzm pola bitwy. Artysta operuje zwartą, gęsto zaludnioną kompozycją, w której sylwetki walczących ludzi i koni wypełniają niemal całą powierzchnię płótna. Praca została wykonana w technice oleju na płótnie (dublowanym) i jest sygnowana w lewym dolnym rogu: „Kraków 1886”.
Stanisław Dębicki (1866 – 1924), Portret myśliwego z dubeltówką, akwarela na papierze
Portret eleganckiego myśliwego. Na obrazie przedstawiono mężczyznę w średnim wieku, ukazanego z prawego półprofilu. Ubrany jest w jasnoszary strój myśliwski, kapelusz i czarne rękawiczki; w lewej ręce trzyma lufę dubeltówki. Sygnowany w prawym dolnym rogu: St. Dębicki. Wykonany techniką akwareli na papierze. Barwy stonowane – dominują szarości, beże, zielenie i błękity.