Sztuka sakralna narodziła się w średniowieczu jako podstawowy wyraz artystyczny ówczesnej Europy. W wiekach XII-XIV praktycznie nie istniało malarstwo inne niż religijne. Wszystkie obiekty związane z religią chrześcijańską były przeznaczone na wyposażenie kościołów, realizując się głównie w malarstwie i rzeźbie.
Dlaczego warto kolekcjonować sztukę sakralną? Bo to część duchowego i kulturowego dziedzictwa Europy. Bo to często jedyny dostępny sposób, by obcować z twórczością artystyczną dawnych wieków. Bo to sztuka głęboko symboliczna, niosąca nie tylko estetyczne piękno, ale i przesłanie. I wreszcie dlatego, że jej ilość jest ograniczona, a jej wartość, jak każdej rzadkiej i autentycznej sztuki, nie maleje.
Chrystus Salvator Mundi, drewno polichromowane, Polska, XIX w.
Głowa Aniołka (Putta), drewno lipowe złocone, Polska, 1. poł. XVIII w.
Madonna z Dzieciątkiem, drewno polichromowane, złocone, Europa Środkowa, XVIII/XIX w.
Mistrz niemiecko-włoski, Zdjęcie z Krzyża, olej na desce, Europa Zachodnia, XVI w.
Monstrancja, mosiądz z elementami srebrzonymi, Francja, ok. 1860-1890
Pierścień dewocyjny, srebro, Lwów, 1872-1920
Relikwiarium z relikwią Krzyża Świętego i 26. świętych, drewno, tekstylia, Europa Środkowa, XVIII w.
Barokowy relikwiarz (relikwiarium) z XVIII wieku – wolnostojąca gablota z drewna na planie trapezu, zawierająca w sumie 27 relikwii. Ścianki boczne i górna ukośnie ścięte, rozszerzające się ku frontowi. Wnętrze skrzynki wyłożone bordowym aksamitem, obszytym szlakami chwastów ze złotego bajorka. Na środku, odsunięty od pleców tekstylny relikwiarz na podwyższeniu, haftowany złotą nicią, bogato zdobiony bajorkiem, filigranem, miniaturowymi paciorkami i różnokolorowymi szkiełkami imitującymi drogie kamienie. Na stopie i na trzonie umieszczono 6 relikwii opisanych złotą farba na ciemnoniebieskich banderolach. W repozytorium znajduje się kapsuła relikwiarzowa z wypukłą szybką, zawierająca 2. cząstki Krzyża Świętego, otoczona promienistą glorią.
Ponad „monstrancją” owalny obrazek z nieczytelnym przedstawieniem, a wokoło 20 relikwii przeplatanych ozdobami z bajorka, paciorków, haftu złotą nicią i kolorowych szkiełek. Na wysokości nodusa dwie większe relikwie (Ex Ossibus) – św. Wincentego i św. Fortunata opisane, jako jedyne, na białych banderolach.
Relikwiarium różni się od relikwiarza tym, że relikwiarz jest naczyniem bezpośrednio zawierającym szczątki, a relikwiarium jest miejscem przechowywania tego naczynia. Obiekt nasz nie jest zatem typowym relikwiarium, ponieważ – oprócz tekstylnego relikwiarza w formie monstrancji z cząstkami Krzyża, na którym umarł Jezus Chrystus – umieszczono w nim dodatkowo aż 26 relikwii różnych świętych, bez naczyń. Ich zabezpieczenie stanowi specjalna siateczka lub wyłącznie banderola. Relikwia Krzyża, jako jedyna znajduje się w przeszklonej i bez wątpienia zapieczętowanej kapsule.
Wnętrze skrzynki, o wymiarach 37,3 x 26,5 x 10 cm, wyłożone bordowym aksamitem, obszytym szlakami chwastów ze złotego bajorka.Relikwiarz monstrancyjny Krzyża Świętego, brąz złocony, Europa Środkowa, XVIII w. (ok. 1750)
Rokokowy relikwiarz w formie monstrancji. W przeszklonej puszce (ostensorium) znajduje się krzyż wykonany z kryształu górskiego, w ażurowej oprawie srebrnej. W jego wnętrzu umieszczono relikwie – drobne fragmenty (drzazgi) pochodzące z Drzewa Krzyża Świętego. Z tyłu kryształowego krzyża widoczne nitki jedwabne, wiążące relikwię z oprawą oraz lakowy odcisk pieczęci.
Gloria (promienie) - bogato zdobiona aureola w formie promienistej tarczy, charakterystyczna dla monstrancji. Na jej obwodzie, zdobionej rocaillami, osadzono kolorowe szkiełka barwy rubinowej i zielonej, a całość wieńczy mały krzyż z centralnie umieszczonym czerwonym oczkiem.
Zamiast prostej geometrycznej formy, nodus jest uformowany ze skręconych, esowatych wolut (kształty przypominające litery „C” i „S”), które płynnie przechodzą jedna w drugą.
Stopa owalna, wielostopniowa, zdobiona repusowanymi rocaillami. Relikwiarz reprezentuje wysokiej klasy rzemiosło artystyczne; zachowany jest najpewniej w stanie „integralnym”.
Relikwiarz monstrancyjny w formie krucyfiksu z relikwiami Krzyża Świętego, brąz złocony, srebrzony, Europa Środkowa, XVIII w.
Rokokowy relikwiarz dwustronny w kształcie krzyża o dekoracyjnych, trójlistnych zakończeniach ramion, ozdobionych srebrzonymi rozetkami i szkiełkami barwy rubinowej. W przeszklonej puszce (ostensorium) znajduje się metalowa, przeszklona kapsuła. W samym jej środku, na jasnym tle, umieszczono dwie drzazgi ułożone na krzyż. Relikwia otoczona jest misterną dekoracją wykonaną ze srebrnych lub złoconych nici metalowych, skręconych w drobne sprężynki i sploty (tzw. biont). Tworzą one formę promienistego nimbusa wokół centralnego punktu. Wieniec wokół relikwii zdobi osiem perełek (prawdopodobnie rzecznych). Całość została skomponowana na jedwabnej lub pergaminowej podkładce.
Wokoło kapsuły bogata, ażurowa gloria o dynamicznej, asymetrycznej kompozycji rokokowej. Dekoracja oparta na motywach rocaille i fantazyjnie skręconych wolutach typu C i S, uzupełniona plastycznymi detalami florystycznymi (ornament chrząstkowo-małżowinowy). Powierzchnia precyzyjnie cyzelowana, z zachowanym złoceniem w zagłębieniach ornamentu.
Tył relikwiarza ma charakter pasyjny. Umieszczono tu postać Chrystusa Ukrzyżowanego (Corpus Christi). Na prawym ramieniu krzyża zachowała się ozdobna rozeta z zielonym szkiełkiem. Na pozostałych ramionach widać otwory montażowe i nity.
Trzon tralkowy, w prostej formie geometrycznej. Stopa owalna, szeroka i profilowana, ozdobiona repusowanymi motywami liści i kwiatów, srebrzona.
Sztuka sakralna przedstawia i sławieni postacie religijnych - Boga, Jezusa, Maryi, świętych, męczenników, apostołów, jak i również przedstawienia moralizatorskie i symboliczne. W średniowieczu pojęcie sztuki w Europie wiązało się głównie ze sferą sakralną. Sztuka przeznaczona wyłącznie dla profanów właściwie nie istniała.
Renesans przyniósł rozwój sztuki cywilnej, ale sakralna nadal kwitła. Barok również był okresem rozkwitu tej dziedziny, choć już obok bujnie rozwijała się sztuka świecka. Znaczący spadek popularności nastąpił w XVIII wieku wraz z rewolucją przemysłową i rozpowszechnieniem protestantyzmu, gdzie kościoły nie wyposażano w obrazy czy rzeźby religijne.
Rzeźba sakralna obejmowała nie tylko przedstawienia świętych, ale całe ołtarze jak dzieło Wita Stwosza w Kościele Mariackim, detale architektoniczne, portale katedr, chrzcielnice, kropielnice czy relikwiarze. Powstały wspaniałe realizacje będące świadectwem najwyższych umiejętności artystycznych epok.
Sztuka sakralna stanowi nieodzowny element dziedzictwa kulturowego Europy. Ogromna część dzieł sztuki powstała gdy ideologia chrześcijańska kształtowała umysły europejczyków. Artyści najwyższej klasy tworzyli dzieła sakralne o wyjątkowych walorach artystycznych. Jeśli ktoś chce posiadać obraz XIII-wieczny, musi to być dzieło sakralne.
Sybaris Galeria Sztuki Dawnej prezentuje wyjątkowe dzieła sztuki sakralnej, które stanowią klucz do zrozumienia europejskiego dziedzictwa kulturowego.
