Łyżka stołowa, srebro, Polska, ok. 1650
3400,00 zł
Srebrna łyżka stołowa wykonana na terenie Rzeczpospolitej około 1650 roku; barokowa z jajowatym czerpakiem, na odwrocie, przy łączeniu czerpaka i trzonka, grawerowany kartusz herbowy z pustą tarczą; trzonek w formie płaskiej, facetowanej sztabki, zdobiony grawerunkiem, pierwotnie zakończony profilowaną kopułką.
Bardzo podobne łyżki znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie (m.in. MNK XV-307 https://zbiory.mnk.pl/pl/katalog/523365 ). Podobieństwa dotyczą nie tylko rozmiarów, ale także formy i sposobu zdobienia. Jest bardzo prawdopodobne, że powstały one w tym samym warsztacie lub kręgu warsztatowym.
1 w magazynie
DARMOWA PRZESYŁKA NA TERENIE POLSKI
Oferujemy bezpłatną dostawę wszystkich naszych dzieł sztuki na terenie Polski, realizowaną bezpieczną i ubezpieczoną przesyłką kurierską DHL. Zapewniamy profesjonalne i solidne opakowanie, a odpowiedzialność za przesyłkę ponosimy do momentu jej dostarczenia.
Warunkiem dostawy darmowej jest, aby paczka miała wymiary nie przekraczające 120 x 60 x 60 cm oraz wagę poniżej 25 kg.
W razie potrzeby organizujemy także dostawy zagraniczne oraz przesyłki innymi firmami kurierskimi (UPS, DPD, Pocztex) za dodatkową opłatą. Zachęcamy do kontaktu w przypadku pytań lub indywidualnych zamówień.
Trzonek jest w kształcie płaskiej, facetowanej sztabki, rytowany, od spodu czerpaka grawerowany kartusz herbowy z pustą tarczą. Brak herbu prawdopodobnie oznacza, że łyżka nigdy nie trafiła do szlacheckiego odbiorcy albo, że jej właścicielem była osoba nieherbowa, np. mieszczanin.
Kontekst historyczny
Łyżka pochodzi z depozytu srebrnych przedmiotów odkrytego niegdyś na Kresach w miejscowości Zwinogródka, starostwo korsuńskie (obecnie Zwenyhorodka, obwód czerkaski na Ukrainie). Teoretycznie, ukrycie depozytu można próbować korelować z wydarzeniami z ok. połowy XVII wieku. W 1646 roku podstarości białocerkiewski Zygmunt Czerny, najechał z 200 zbrojnymi pobliskie Kalnebłoto i słobodę Neberybis, należącą do Zwinogródki. Wkrótce Zwinogródkę zajął słynny warchoł, skazany na banicję Samuel Łaszcz, który na czele zubożałej szlachty grabił stąd okolice. W roku 1648 zajęły Zwinogródkę oddziały zrewoltowanych buntowników Chmielnickiego, co zapoczątkowało okres największego upadku miasteczka, najazdy Tatarów i ucieczkę ludności na Zadnieprze.
Wartość kolekcjonerska
Oryginalne, łyżki polskie z XVII wieku bardzo rzadko pojawiają się na rynku kolekcjonerskim. Zdecydowana większość tego rodzaju sreber znajduje się w zbiorach muzealnych, m.in. na Wawelu i w Muzeum Narodowym w Krakowie. Rzadkością jest brak herbu w przygotowanym do tego ozdobnym kartuszu na spodzie czerpaka. Jest to przesłanka do stwierdzenia, że to nie łyżki wykonywane były na zamówienie, lecz finalny element zdobienia, jakim był herb umieszczony w przygotowanej wcześniej tarczy.
Walory estetyczne
Łyżka jest oszczędna w formie i ornamentyce, co ma związek z pewnym standardem warsztatowym i kanonem estetycznym, który obowiązywał nie tylko w Polsce, ale i na Śląsku do XVIII wieku.
Zastosowanie
Łyżka stołowa była częścią spersonalizowanego serwisu osoby zamożnej, obiektem o funkcji użytkowo-reprezentacyjnej, stanowiącej element prestiżu. Dziś może służyć jako eksponat muzealny, element scenografii lub przedmiot kolekcjonerski - dla odważnych również jako przedmiot użytku codziennego.
Łyżka symbolem statusu
W dawnej Rzeczypospolitej szlachta często nosiła własne łyżki przy pasie lub w specjalnych futerałach, szczególnie podczas sejmików, elekcji lub podróży. Posiadanie własnych sztućców było nie tylko wymogiem higienicznym, ale również oznaką statusu. Barokowe łyżki srebrne z kartuszami są dziś cennym źródłem wiedzy o kulturze stołu i tożsamości szlachty polskiej w epoce baroku. Tego typu sztućce wykonywano często w niewielkich lokalnych warsztatach złotniczych. Brak cech probierczych był typowy dla produkcji prowincjonalnej, szczególnie na wschodnich terenach Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego.
| Waga | 0,040 kg |
|---|---|
| Wymiary | 20 × 5,5 cm |
| Typ |
Srebrna łyżka stołowa |
| Materiał |
Srebro cyzelowane |
| Kolorystyka |
Srebny |
| Technika |
Cyzelowanie ,Rytowanie |
| Czas powstania |
około 1650 r. |
| Epoka |
Barok |
| Kraj pochodzenia |
Polska |
| Stan zachowania |
Stan zachowania związany z wiekiem, brak profilowanej kopułki wieńczącej trzonek |
RELATED PRODUCTS
Klamra do pasa przeworskiego, srebro, Polska, XVII w.
Łyżka tzw. „apostolska” ze św. Szymonem, srebro, Anglia, XVIII w.
Plakieta z herbem Suchekomnaty i panopliami, srebro i jedwab, Polska, XVIII w.
Owalna plakieta z kutej blachy srebrnej, z 2. połowy XVIII wieku, z wygrawerowanym herbem Suchekomnaty w tarczy otoczonej panopliami, zwieńczonej koroną oraz monogramem „P. J.”. W latach 20.–30. XIX wieku plakieta została przyszyta do ozdobnego, miękkiego podkładu tekstylnego wykonanego z naprzemiennych warstw tkanin jedwabnych w kolorze amarantowym i ecru. Tło ozdobiono ręcznym haftem wykonanym srebrnym bajorkiem, cekinami i blaszanymi aplikacjami tworzącymi kompozycje florystyczne. Na odwrocie zachowały się dwie pieczęcie lakowe.
Pierwotnie plakieta mogła pełnić funkcję sepulkralną, umieszczona na trumnie lub nad epitafium. Umieszczenie jej jedwabnej poduszeczce i opatrzenie pieczęciami wskazuje ma zapewne charakter rodzinny i sentymentalny. Panoplia przypominają kompozycje znane z ryngrafów z czasów Konfederacji Barskiej. To może wskazywać, że osoba o inicjałach "P. J." była jej uczestnikiem. O pochodzeniu obiektu wiadomo niewiele, miał być on własnością zakonnika z Wielkopolski.
Portret szlachcica (portret sarmacki), olej na płótnie, Polska, XVIII w.
Portret, pierwotnie czworoboczny i wtórnie docięty do owalu i dublowany, przedstawia starszego mężczyznę w stroju szlacheckim, charakterystycznym dla XVIII wieku. Mężczyzna został przedstawiony w ujęciu do pasa, frontalnie, z lekkim skrętem tułowia i ręką opartą na biodrze, co nadaje kompozycji pewnej godności i statycznej elegancji. Twarz o dojrzałych rysach – wysokie czoło, krótko ostrzyżone przerzedzone, siwe włosy, delikatne zmarszczki – oddana została realistycznie, z dbałością o indywidualne cechy fizjonomiczne. Spojrzenie spokojne, powściągliwe, zdradza charyzmę i opanowanie, a jednocześnie ugruntowaną pozycję społeczną. Podkreśla ją okazały strój szlachecki – żupan haftowany złotą nicią, granatowy kontusz podszyty czerwonym materiałem, zapinany na masywne guzy w kolorze złotym oraz szeroki, jasny pas przewiązany przez biodra. Obraz stanowi doskonały przykład wizerunku zwanego "sarmackim", akcentującego przynależność stanową, pozycję majątkową oraz piastowane stanowisko. Wyróżnia go dobry warsztat artystyczny, naturalistyczne ujęcie oraz dojrzały wiek portretowanego.