Łyżka stołowa, srebro, Polska, ok. 1650
3400,00 zł
Srebrna łyżka stołowa wykonana na terenie Rzeczpospolitej około 1650 roku; barokowa z jajowatym czerpakiem, na odwrocie, przy łączeniu czerpaka i trzonka, grawerowany kartusz herbowy z pustą tarczą; trzonek w formie płaskiej, facetowanej sztabki, zdobiony grawerunkiem, pierwotnie zakończony profilowaną kopułką.
Bardzo podobne łyżki znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie (m.in. MNK XV-307 https://zbiory.mnk.pl/pl/katalog/523365 ). Podobieństwa dotyczą nie tylko rozmiarów, ale także formy i sposobu zdobienia. Jest bardzo prawdopodobne, że powstały one w tym samym warsztacie lub kręgu warsztatowym.
1 w magazynie
DARMOWA PRZESYŁKA NA TERENIE POLSKI
Oferujemy bezpłatną dostawę wszystkich naszych dzieł sztuki na terenie Polski, realizowaną bezpieczną i ubezpieczoną przesyłką kurierską DHL. Zapewniamy profesjonalne i solidne opakowanie, a odpowiedzialność za przesyłkę ponosimy do momentu jej dostarczenia.
Warunkiem dostawy darmowej jest, aby paczka miała wymiary nie przekraczające 120 x 60 x 60 cm oraz wagę poniżej 25 kg.
W razie potrzeby organizujemy także dostawy zagraniczne oraz przesyłki innymi firmami kurierskimi (UPS, DPD, Pocztex) za dodatkową opłatą. Zachęcamy do kontaktu w przypadku pytań lub indywidualnych zamówień.
Trzonek jest w kształcie płaskiej, facetowanej sztabki, rytowany, od spodu czerpaka grawerowany kartusz herbowy z pustą tarczą. Brak herbu prawdopodobnie oznacza, że łyżka nigdy nie trafiła do szlacheckiego odbiorcy albo, że jej właścicielem była osoba nieherbowa, np. mieszczanin.
Kontekst historyczny
Łyżka pochodzi z depozytu srebrnych przedmiotów odkrytego niegdyś na Kresach w miejscowości Zwinogródka, starostwo korsuńskie (obecnie Zwenyhorodka, obwód czerkaski na Ukrainie). Teoretycznie, ukrycie depozytu można próbować korelować z wydarzeniami z ok. połowy XVII wieku. W 1646 roku podstarości białocerkiewski Zygmunt Czerny, najechał z 200 zbrojnymi pobliskie Kalnebłoto i słobodę Neberybis, należącą do Zwinogródki. Wkrótce Zwinogródkę zajął słynny warchoł, skazany na banicję Samuel Łaszcz, który na czele zubożałej szlachty grabił stąd okolice. W roku 1648 zajęły Zwinogródkę oddziały zrewoltowanych buntowników Chmielnickiego, co zapoczątkowało okres największego upadku miasteczka, najazdy Tatarów i ucieczkę ludności na Zadnieprze.
Wartość kolekcjonerska
Oryginalne, łyżki polskie z XVII wieku bardzo rzadko pojawiają się na rynku kolekcjonerskim. Zdecydowana większość tego rodzaju sreber znajduje się w zbiorach muzealnych, m.in. na Wawelu i w Muzeum Narodowym w Krakowie. Rzadkością jest brak herbu w przygotowanym do tego ozdobnym kartuszu na spodzie czerpaka. Jest to przesłanka do stwierdzenia, że to nie łyżki wykonywane były na zamówienie, lecz finalny element zdobienia, jakim był herb umieszczony w przygotowanej wcześniej tarczy.
Walory estetyczne
Łyżka jest oszczędna w formie i ornamentyce, co ma związek z pewnym standardem warsztatowym i kanonem estetycznym, który obowiązywał nie tylko w Polsce, ale i na Śląsku do XVIII wieku.
Zastosowanie
Łyżka stołowa była częścią spersonalizowanego serwisu osoby zamożnej, obiektem o funkcji użytkowo-reprezentacyjnej, stanowiącej element prestiżu. Dziś może służyć jako eksponat muzealny, element scenografii lub przedmiot kolekcjonerski - dla odważnych również jako przedmiot użytku codziennego.
Łyżka symbolem statusu
W dawnej Rzeczypospolitej szlachta często nosiła własne łyżki przy pasie lub w specjalnych futerałach, szczególnie podczas sejmików, elekcji lub podróży. Posiadanie własnych sztućców było nie tylko wymogiem higienicznym, ale również oznaką statusu. Barokowe łyżki srebrne z kartuszami są dziś cennym źródłem wiedzy o kulturze stołu i tożsamości szlachty polskiej w epoce baroku. Tego typu sztućce wykonywano często w niewielkich lokalnych warsztatach złotniczych. Brak cech probierczych był typowy dla produkcji prowincjonalnej, szczególnie na wschodnich terenach Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego.
| Waga | 0,040 kg |
|---|---|
| Wymiary | 20 × 5,5 cm |
| Typ |
Srebrna łyżka stołowa |
| Materiał |
Srebro cyzelowane |
| Kolorystyka |
Srebny |
| Technika |
Cyzelowanie ,Rytowanie |
| Czas powstania |
około 1650 r. |
| Epoka |
Barok |
| Kraj pochodzenia |
Polska |
| Stan zachowania |
Stan zachowania związany z wiekiem, brak profilowanej kopułki wieńczącej trzonek |
RELATED PRODUCTS
Karol Juliusz Minter (1812 – 1892), Szkatuła z pokrywą w formie płyty nagrobnej króla Stefana Batorego, cyna
Łyżka stołowa z inicjałem „V”, drewno, Niemcy, XIX w.
Ręcznie rzeźbiona łyżka drewniana o długości 23 cm, pochodząca z Polski, datowana na XIX wiek lub wcześniej. Czarka głęboka, wyraźnie użytkowa, ze śladami eksploatacji. Trzonek ozdobiony rytami w formie ząbkowanej linii oraz inicjałem „V”, pełniącym funkcję identyfikacji właściciela. Na końcu zachowany rzemień z przytwierdzoną starą papierową metką kolekcjonerską.
W XIX wieku w Polsce łyżki tego typu należały do podstawowych przedmiotów codziennego użytku w gospodarstwach wiejskich i pasterskich. Wykonywano je ręcznie z jednego kawałka drewna, co wpisywało się w tradycję polskiego rzemiosła ludowego, opartego na prostych, trwałych materiałach.
Egzemplarze z zachowanymi oznaczeniami należą dziś do rzadkości, dokumentując rozwój polskiej kultury materialnej i codziennych praktyk życia na wsi.
Misa norymberska (Beckenschlägerschüssel) z dekoracją memento mori, mosiądz, Niemcy (Norymberga), XV-XVI w.
Misa okrągła, głęboka; powierzchnia lustra lekko wypukła, przechodząca ukośnym załamaniem w ściankę boczną; pośrodku lustra repusowana, stylizowana czaszka ludzka ponad skrzyżowanymi piszczelami, wokoło bordiura z fleur-de-lis wybijanych puncynami; wąski, lekko ukośny kołnierz z takim samym ornamentem przy krawędzi. Krawędź zawinięta na zewnątrz, prawdopodobnie wzmocniona drutem. Miejscami, zwłaszcza w zagłębieniach, widoczne pozostałości powłoki z białego metalu - najpewniej cyny.