Egbert van Heemskerck I (1634 – 1704) – przypisywany, Scena z żołnierzami w karczmie, olej na płótnie, Holandia, 2. poł. XVII w.

Egbert van Heemskerck I (1634 Haarlem – 1704 Londyn) – przypisywany, Scena z żołnierzami w karczmie, olej na płótnie, dublowanym na deskę, oprawiony.

Obraz, namalowany w 2. poł. XVII wieku, przedstawia kameralną, a zarazem ekspresyjną scenę rodzajową o zabarwieniu satyryczno-politycznym, osadzoną w surowym wnętrzu siedemnastowiecznej niderlandzkiej tawerny. Kompozycja skupia się wokół grupy pięciu mężczyzn, którzy z napięciem analizują dokument w formie dużej księgi rozłożonej na beczce, służącej jako stół.

Jeden z mężczyzn ma na głowie charakterystyczny, metalowy hełm żołnierski (typu kabaset lub morion), u drugiego wyraźnie odznacza się rapier przypięty do boku. Obecność tych rekwizytów wskazuje, że bohaterowie tej sceny nie są zwykłymi wieśniakami, lecz żołnierzami, weteranami lub członkami lokalnej milicji obywatelskiej (straży miejskiej – tzw. schutterij). Studiowany przez nich dokument zyskuje przez to kontekst militarno-polityczny; mogą to być wieści z frontu (gazeta ulotna), rozkaz mobilizacyjny, dekret królewski lub list żelazny, który poddają podejrzliwej weryfikacji.

Artysta z mistrzowską swobodą operuje karykaturalnym rysunkiem twarzy, obnażając ludzkie przywary i tworząc ironiczną opowieść o „domorosłych strategach” czy też „niedzielnych żołnierzach”, ubranych i uzbrojonych w sposób przypadkowy. Egbert van Heemskerck uwielbiał pokazywać ten kontrast w celach komediowych. Dla malarza tacy ludzie byli genialnym tematem satyrycznym – oto grupa pospolitych rzemieślników lub wieśniaków próbuje udawać wielkich strategów wojennych. Jeden założył na głowę stary hełm, drugi przypiął za dużą broń, ale ich ubiór i fizjonomia zdradzają, że daleko im do regularnej armii. Każda z postaci reprezentuje inny stan emocjonalny – od głębokiego skupienia i podejrzliwości po gwałtowną gestykulację (postać w jasnej koszuli po lewej stronie). Kompozycja opiera się na kontrastowym, punktowym światłocieniu (chiaroscuro). Światło efektownie ślizga się po fakturze papieru, wydobywa z mroku dłonie i grymasy bohaterów, a także odbija się w metalicznej powierzchni hełmu, co stanowi popis warsztatowych umiejętności malarza.

Na odwrociu ślady po dawnych papierowych nalepkach własnościowych lub aukcyjnych, które chroniły drewno przed utlenianiem, a z czasem uległy wykruszeniu. Stan podłoża wskazuje, że proces dublażu na epokowe drewno został przeprowadzony bardzo dawno temu (prawdopodobnie na przełomie XVIII i XIX wieku).

Wymiary: 31 cm (szerokość) x 21 cm (wysokość)