Naszyjnik z monet, Polska, XVII w.

 

Naszyjnik wykonany z wielobocznych paciorków ze szlifowanego kryształu górskiego o zróżnicowanej wielkości i przejrzystości oraz srebrnych kopiejek rosyjskich. Są to niewielkie monety nazywane „łezkami” lub „druciakami” od charakterystycznego kształtu. Niektóre monety pozostawiono w formie płaskiej, a nawleczenie na sznureczek umożliwiały specjalnie wykonane otworki. 

Głównym akcentem kompozycji jest starożytny trójgraniasty grot scytyjski z brązu, datowany na około VII–VI wiek przed Chr. W XVII wieku został on oprawiony w srebro i wyposażony w uszko umożliwiające zawieszenie. Jego obecność wskazuje na postrzeganie niektórych znalezisk jako przedmiotów niezwykłych i obdarzonych szczególnym znaczeniem, niezależnie od braku wiedzy o ich pochodzeniu i funkcji. Niewątpliwie bowiem, twórca naszyjnika nie miał wiedzy o starożytnych Scytach i ich uzbrojeniu.

Naszyjnik należy wiązać raczej z bogatszym włościaństwem lub uboższym ziemiaństwem pochodzenia ruskiego, niż ze spolonizowanymi warstwami szlacheckimi. Naszyjnik ma charakter ozdoby o charakterze regionalnym i można go łączyć ze wschodnią częścią Rzeczpospolitej Obojga Narodów, ponieważ tego rodzaju biżuteria nie jest znana z terenów Polski Centralnej; prawdopodobnie powstał on w prowincjonalnym warsztacie złotniczym.

Kształt podobny do łezki monety te zawdzięczały technologii wykonania. Mincerze ciągnęli drut ze srebra, który cięto na porcje o określonej wadze, a następnie wybijano stemplami. Na niewielkim kawałku srebra, długości ok. 10-15 mm, nie mieścił się napis: imię władcy, często z otczestwem, oraz jego tytulatura, a wszystko ustawione w kilku wierszach. Na łezkach widoczne są więc najczęściej tylko fragmenty napisów – wybicie całej legendy było w praktyce niemożliwe. Podobnie było z rewersem, na którym widniał św. Jerzy na koniu z kopią lub szablą, poniżej często był znak menniczy. Od słynnej kopii świętego druciaki zaczęto nazywać kopiejkami, na wieki dając miano moskiewskiemu bilonowi. Ze względu na swoje niewielkie rozmiary i kształt, monety te doskonale nadawały się do zwinięcia w rurkę, i pełnienia roli rozdzielaczy w naszyjniku.

 

WiekXVII w.
Kraj pochodzeniaPolska
MateriałSrebro, Kryształ górski, Brąz
TechnikaSzlifowanie kryształu, Wycinanie i wybijanie monet z drutu, Zwijanie w rureczki
Rozmiar88 cm
Waga0,123 kg