Naczynie terra sigillata typu Dragendorff 15/17, terakota, Cesarstwo Rzymskie, ok. 70-120 po Chr.

 

Rzymskie naczynie stołowe (patera) typu terra sigillata reprezentujące formę Dragendorff 15/17 (wariant z dekoracją plastyczną oraz wydatnym kołnierzem). Wykonane zostało w latach około 70–120 po Chr., to jest w okresie wczesnego Cesarstwa – czasach panowania dynastii Flawiuszów oraz cesarza Trajana. Naczynie zostało wyprodukowane w renomowanych, wysoko wyspecjalizowanych warsztatach ceramicznych w Pizie, zaliczanych do kręgu zaawansowanej produkcji tardoitalskiej (padańskiej).

Patera składa się z płytkiej misy o pionowych ściankach (kołnierzu), osadzonej na pierścieniowatej stopce. Uwzględniając znaczne wymiary i zdobienie można przypuszczać, że była ona przeznaczona do eksponowania i serwowania potraw podczas rzymskich uczt. Do uformowania naczynia posłużyła sortowana, pozbawiona zanieczyszczeń glina bogata w tlenki żelaza, która po wypaleniu dała czerep o głębokiej, nasyconej barwie ceglasto-czerwonej. Powierzchnię patery pokrywa polewa gliniana o charakterystycznym, jedwabistym połysku, nosząca naturalne i ślady starożytnego użytkowania, takie jak delikatne, powierzchniowe przetarcia lakieru na krawędzi wylewu oraz spodzie stopki. Zewnętrzną ścianę pionowego kołnierza zdobią dwa motywy: wielopłatkowe rozetki kwiatowe na zmianę z sylwetkami ptaków (prawdopodobnie kogutów z wydatnymi piórami ogonowymi), wykonane techniką reliefu aplikowanego poprzez odciśnięcie w miniaturowej matrycy i nałożenie gotowego elementu na wysuszony czerep. Wnętrze dna naczynia zostało dodatkowo ozdobione szerokim pasem ornamentu radełkowego.

Starożytnia produkcja

Na spodniej stronie naczynia doskonale widoczne są ślady procesu jego starożytnej produkcji na szybkoobrotowym kole garncarskim. Masywna stopka pierścieniowata o wyraźnie pogrubionych ściankach tworzy stabilny fundament naczynia, wykazując na dolnej krawędzi delikatne, naturalne wygładzenia użytkowe wynikające z wiekowego tarcia o twarde powierzchnie stołów czy półek. Wnętrze pierścienia stopki, czyli właściwe dno naczynia od spodu, charakteryzuje się cieńszą i bardziej matową warstwą polewy, odsłaniając pierwotną strukturę czerepu z chropowatościami oraz drobnymi, starożytnymi spękaniami technologicznymi, powstałymi w trakcie procesu studzenia pieca garncarskiego.

Co oznacza SEX·M·FE?

Na środku wewnętrznej strony patery znajduje się bardzo dobrze zachowana, wyraźnie odciśnięta sygnatura warsztatowa ujęta w ramkę o kształcie ludzkiej stopy, znaną w rzymskiej archeologii jako planta pedis. Inskrypcja umieszczona wewnątrz stopy zawiera czytelny, rozdzielony kropką zapis SEX·M·FE, w którym ostatnie litery tworzą ścisłą, podręcznikową ligaturę rzymską dzielącą wspólny pionowy rdzeń. Epigraficzne rozwinięcie skrótu głosi Sextus Murrius fecit, co oznacza w tłumaczeniu „Sekstus Murrius wykonał”. Sekstus Murrius Festus był jednym z najbardziej cenionych mistrzów pizańskich tamtej epoki, a obecność pełnej sygnatury wewnątrz prestiżowej ramki planta pedis jednoznacznie potwierdza najwyższą klasę wykonania oraz unikalny status kolekcjonerski obiektu. Naczynie zachowało się w całości, bez żadnych pęknięć strukturalnych, ubytków (poza drobnym uszkodzeniem jednego z „kogutów”) czy współczesnych rekonstrukcji, reprezentując najwyższą wartość historyczną, naukową oraz rynkową.

 

 

Czas powstanialata ok. 190-240
Pochodzenie

dynastia Sewerów, Starożytność

AutorSekstus Murrius
MateriałGlina żelazista pokryta ceglastoczerwona polewą
RozmiarŚrednica wylewu (maksymalna): 24,5 cm
Wysokość całkowita: 6,3 cm
Średnica stopki (podstawy): 11,5 cm
Waga0,80 kg