Relikwiarz Krzyża Świętego i 4. świętych, Europa Środkowa, XVIII w.

 

Barokowy relikwiarz w formie monstrancji, wykonany z brązu złoconego. Stopa owalna, wielostopniowa, zdobiona repusowanym i rytym ornamentem roślinnym. Trzon gładki z profilowanym nodusem. Reservaculum otoczone glorią gloria relikwiarza uformowana została ze strzępiastych, licznych promieni, na które nałożony jest kontrastujący ozdobny wieniec z pokryty rocaillami i motywami roślinnymi. W repozytorium umieszczona jest owalna kapsuła z blachy srebrnej, przeszklona od przodu. Szkło przy krawędzi zdobione ośmiobocznym fasetowaniem. Z tyłu pieczęć lakowa na sznureczkach. Na pieczęci widnieje herb: w ozdobnym kartuszu lew w lewo, a poniżej – oddzielony belką – naprzeciwlegle gryf w lewo. Całość wieńczy kapelusz kardynalski (Galero): kapelusz z szerokim rondem i zwisającymi sznurami z chwostami (fiocchi) będący oznaką godności kardynalskiej. Wewnątrz kapsuły umieszczono 5 relikwii, opisanych tuszem na banderolach.

Na środku: „Lig. SS Crucis” (Lignum S.S. Crucis) to skrót z łaciny oznaczający Lignum Sanctae Crucis, co tłumaczy się jako Drzewo Krzyża Świętego. Jest to określenie używane na relikwiach, wskazujące, że zawierają one cząsteczki Krzyża, na którym według tradycji chrześcijańskiej został ukrzyżowany Jezus Chrystus (tzw. Prawdziwy Krzyż – Vera Crux).

Powyżej relikwia „S. Rochi Conf.” co należy odczytać: S.[ancti] Rochi Conf.[essoris], a po polsku: świętego Rocha Wyznawcy.

Święty Roch – ur. w Montpellier we Francji, zm. przed rokiem 1420 w Montpellier lub w Voghera we Włoszech; tercjarz franciszkański, święty Kościoła katolickiego. Roch urodził się jako jedyny syn rządcy Montpellier. W młodości stracił rodziców. Po sprzedaniu znacznego majątku rozdał wszystko ubogim i wyruszył do Rzymu. Podczas epidemii dżumy opiekował się zarażonymi w północnych Włoszech. Dotarł do Rzymu, gdzie dokonał wielu cudownych uzdrowień. W czasie powrotu do Francji zaraził się dżumą w Piacenzy. By nie zarażać innych, ukrył się w pobliskim lesie, dokąd pies miał mu przynosić pożywienie. Po wyzdrowieniu udał się w dalszą drogę, lecz na granicy wzięty został za szpiega włoskiego i umarł w więzieniu. W Polsce czczony głównie jako patron chroniący od zarazy, uważany też za opiekuna zwierząt domowych. Wspomnienie liturgiczne obchodzone 16 sierpnia.

Po prawej stronie „S. Sebast. M” czyli S.[ancti] Sebast.[iani] M.[artyris], co tłumaczy się: świętego Sebastiana Męczennika. Święty Sebastian to wczesnochrześcijański męczennik z III wieku, rzymski żołnierz i dowódca gwardii cesarza Dioklecjana. Według tradycji, po ujawnieniu wiary chrześcijańskiej został skazany na śmierć przez łuczników, przeżył, lecz później zatłuczono go na śmierć. Jest patronem żołnierzy, sportowców oraz orędownikiem w czasie epidemii.

Na dole: „S. Rosaliae V.” czyli S.[anctae] Rosaliae V.[irginis], co tłumaczy się: świętej Rozalii Dziewicy. Święta Rozalia z Palermo (ok. 1130–1166) to XII-wieczna włoska pustelnica i dziewica, czczona w Kościele katolickim jako patronka chroniąca przed zarazą. Porzuciła dworskie życie, by zamieszkać w grocie na górze Monte Pellegrino, poświęcając się modlitwie. Jej wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 4 września.

Po lewej: „S. Fabian. M.” czyli S.[ancti] Fabian[i] M.[artyris], co tłumaczy się: świętego Fabiana Męczennika. Święty Fabian (zm. 250 r.) był 20. papieżem Kościoła katolickiego (236–250), męczennikiem i świętym, który zginął podczas prześladowań za cesarza Decjusza. Zorganizował administrację rzymskiego Kościoła, dzieląc miasto na 7 diakonii. Jego wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 20 stycznia, a tradycja wiąże go z gołębicą, która spoczęła na jego głowie podczas wyboru.

 

Czas powstaniaXVIII w.
PochodzenieEuropa Środkowa
MateriałBrąz złocony
TechnikaOdlew, Cyzelowanie, Repusowanie, Złocenie
Rozmiar32 x 15,3 cm
Waga0,476 kg