Giacomo Francesco Cipper – „il Todeschini”, Młodzieniec jedzący z drewnianej miski, olej na płótnie, Włochy, I tercja XVIII wieku
Portret ukazuje młodzieńca wywodzącego się z warstw plebejskich, ujętego w półpostaci, siedzącego na neutralnym, ciemnym tle. Chłopiec zwrócony jest frontalnie, jego wesoły wyraz twarzy podkreśla szeroki uśmiech odsłaniający zęby. W prawej ręce trzyma dużą, drewnianą miskę, zaś w lewej łyżkę, którą nabiera strawę. Młodzieniec ubrany jest w białą koszulę i prosty, kasztanowy kubrak oraz trikorn, czyli charakterystyczny trójkątny kapelusz, ozdobiony piórkiem. W lewym dolnym rogu obrazu widoczny jest fragment stołu, na którym leży napoczęty bochenek chleba.
Paleta barwna utrzymana jest w tonacjach ciepłych brązów, czerwieni i ochry, z wyraźnymi kontrastami światłocieniowymi, które plastycznie modelują twarz i dłonie oraz wydobywają postać z ciemnego tła.
Gillis van Tilborgh (ok. 1625 – ok. 1678) – warsztat lub krąg, Wnętrze karczmy z graczami w tryktraka, olej na płótnie dublowanym, Niderlandy, ok. 1650–1670
Znakomity przykład XVII-wiecznego niderlandzkiego malarstwa rodzajowego, ściśle związany z kręgiem i warsztatem brukselskiego mistrza Gillisa van Tilborgha. Kompozycja przedstawia klasyczną dla epoki, pełną ekspresji scenę we wnętrzu karczmy, gdzie grupa wieśniaków oddaje się popularnym rozrywkom: grze w tryktraka (backgammon), paleniu tytoniu oraz piciu trunków.
Na pierwszym planie dwóch mężczyzn siedzi przy niskim stoliku, skupiając uwagę na rozgrywce w tryktraka. Mężczyzna po lewej w żółtym kaftanie i czerwonych spodniach unosi szklanicę z trunkiem. Jego oponent po prawej, ubrany w jasnoszary strój z białym kołnierzem, siedzi w zamyśleniu z opuszczonym wzrokiem, trzymając w dłoni białą chustę.
Za graczami siedzi mężczyzna w czerwonym kubraku palący długą, glinianą fajkę (atrybut próżniaczych rozrywek i motywu vanitas). Obok niego, z głębi cienia wyłania się postać w brązowym kapeluszu, a po prawej stronie młodszy mężczyzna w czerwonej czapce skupia swoją uwagę na kobiecie siedzącej z przodu. Odziana w jaskrawoniebieską suknię z białym kołnierzem i biały czepiec, stanowi ona wyrazisty element kompozycji. Trzyma w dłoni gliniany dzban z cynową pokrywą. Jej wzrok skierowany jest w bok, poza obszar głównej rozgrywki, co wprowadza do sceny element psychologicznego dystansu.
Wokół postaci rozmieszczone są przedmioty codziennego użytku podkreślające plebejski charakter miejsca: drewniana beczka (po lewej stronie), gliniane misy, biała ściereczka na drewnianym taborecie oraz główki kapusty po prawej stronie. W tle, po lewej stronie, w otwartych drzwiach lub przejściu widoczna jest sylwetka kolejnego mężczyzny obserwującego zgromadzenie.
Wymiary: 57 cm (wysokość) x 75,5 cm (szerokość) ; z ramą: 65 cm (wysokość) x 83 cm (szerokość)
Waga: 3,8 kg
Głowa anioła (?), piaskowiec, Francja, ok. 1300
Gotycka pełnoplastyczna rzeźba przedstawiająca głowę, najpewniej anioła, powstała w kręgu rzeźby paryskiej około 1300 roku. Twarz o spokojnym wyrazie i wyidealizowanych rysach, otoczona lokami podtrzymywanymi opaską, wpisuje się w typ przedstawień charakterystycznych dla rzeźby francuskiej czasów Filipa Pięknego (1285–1314). Styl, który rozprzestrzenił się w XIV wieku bywa określany jako „styl dworski”. Rzeźba ze śladami polichromii, uszkodzeniami oraz śladami erozji powierzchni. Wykonana z piaskowca, pierwotnie najpewniej stanowiła część przedstawienia pełnopostaciowego. Najprawdopodobniej pełniła ona funkcję sakralną.
Głowa Aniołka (Putta), drewno lipowe złocone, Polska, 1. poł. XVIII w.
Barokowa rzeźba przedstawiająca główkę uskrzydlonego anioła (putta). Obiekt, datowany na pierwszą połowę XVIII wieku, stanowi doskonały przykład dawnego snycerstwa sakralnego. Stylistyka „pucołowatej” twarzy, głęboko rzeźbione, niemal graficzne loki oraz sposób opracowania skrzydeł są bardzo zbliżone do dzieł wybitnych śląskich rzeźbiarzy, takich jak Johann Georg Urbansky czy warsztat Matthäusa Knotego. Rzeźba jest lekko wygięta co oznacza, że była projektowana do montażu na zaokrąglonej strukturze, np. na kolumnie ołtarzowej, gzymsie lub krągłości prospektu organowego. Wyryta na odwrocie cyfra „6” jest typowym oznaczeniem montażowym. Potwierdza to, że aniołek był częścią dużej, wieloelementowej realizacji, przy której rzemieślnicy numerowali części, aby wiedzieć, gdzie je zamontować. Rzeźba o wysokich walorach warsztatowych, datowana na lata 1720–1740. Reprezentuje ona nurt baroku północno-środkowoeuropejskiego, wykazując cechy charakterystyczne dla pogranicza Śląska oraz Małopolski. Zachowana w stanie oryginalnym. Widoczna naturalna patyna czasu, ubytki drewna na skrzydłach oraz warstwy malarskiej i złocenia, które dodają rzeźbie charakteru i potwierdzają jej wiek. Drewno jest zdrowe, z widocznymi śladami dawnych narzędzi snycerskich.
Govert Camphuysen (1623/1624–1672) – przypisywany, Pejzaż z bydłem pasącym się przed chatą, olej na desce
Przed wiejską chatą, krytej strzechą, pasą się owce, krowa i koza. Obok pod drzewem śpi wieśniak. Po lewej stronie kompozycji widoczna jest druga scena: człowiek prowadzący byka przez niewielki mostek nad strumieniem. W tle rozciąga się krajobraz z drzewami i łagodnymi wzgórzami, a niebo zajmuje dużą część obrazu, budując nastrój całej sceny. Uwagę zwraca znakomity sposób przedstawienia zwierząt. Była to specjalność Camphuysena, który w swej twórczości inspirował się stylem Paulusa Pottera. Dominują ciepłe, ziemiste barwy – brązy, ochry, przygaszone zielenie i złamane żółcie. Światło jest miękkie, rozproszone, jakby wczesnym rankiem lub pod wieczór. Niebo ma odcienie szarości, beżu i delikatnego różu, co sugeruje zmienną pogodę lub nadchodzący zmierzch. Kontrast między jasnym niebem po lewej a ciemniejszą, bardziej nasyconą częścią z chatą po prawej nadaje obrazowi głębi i równowagi.
Gustav Friedrich Amalius Taubert, Portret profilowy Józefiny Amalii Potockiej, rysunek na papierze kredowym, Warszawa, 1796
Miniaturowy portret profilowy przedstawia Józefinę Amalię Potocką ujętą w półpostaci, z prawego profilu. Kobieta ma na głowie tapirowane loki, które opadają swobodnie na szyję i ramiona. Delikatny cień różu podkreśla usta, policzek oraz brodę, które subtelnie ożywiają rysunek twarzy. Ubrana jest w jasną suknię, której biust zdobi wzór białych grochów. Ramiona spowija jasnoszary szal z ciemniejszą mgiełką. Tło jest cieniowane, utrzymane w odcieniach szarości, przy czym górna partia pozostaje wyraźnie jaśniejsza. Całość została wykonana ołówkiem oraz kredką w gamie szarości. Wargi, broda i rumieńce zostały dodatkowo podbarwione różowawym gwaszem lub akwarelą.
Praca jest sygnowana u dołu po lewej stronie, w obrębie owalu: „Gus. Taubert. / fecit. Warsovie / 1796”. Miniatura w starej oprawie papierowej z resztkami złoconej bordiury.
Wymiary wys. 9,5 cm, szer. 7 cm owal z kompozycją; 10,5 cm x 9 cm z oprawą
Herkules, brąz, marmur, północne Włochy (?), XVI w. (?)
Figurka, przedstawiająca Herkulesa, wzorowana na starożytnych rzeźbach rzymskich. Ta statuetka została odlana z jasnobrązowego, lekko złocistego stopu brązu. Jak to zwykle bywa w przypadku wczesnych odlewów wzorowanych na brązach antycznych, powierzchnia przedmiotu nie została gruntownie wykończona (kucie, piłowanie itp.). Powierzchnia nóg nosi ślady delikatnego kucia w postaci pięknie falującej powierzchni. Detale, takie jak oczy, źrenice, włosy, palce u stóp i dłoni, są ostro nacięte w sposób ujmująco ekspresyjny. Te cechy razem silnie wskazują na wczesny XVI wiek, i prawdopodobne pochodzenie warsztatowe z jednego z północnowłoskich miast-państw: Padwy, Ferrary lub regionu Veneto.
Zgodnie ze starożytnym archetypem, Herkules przedstawiony jest tu w heroicznej nagości i elegancko stoi w klasycznym kontrapoście, z głową lekko zwróconą w lewo. W lewej dłoni prawdopodobnie trzyma, zachowane fragmentarycznie, złote jabłka Hesperyd, które symbolizują jego jedenastą pracę. W prawej dłoni dzierżył zapewne dużą maczugę, której wielokrotnie używał do pokonywania wrogów podczas swoich „Dwunastu Prac”.
Postać stoi na niewielkiej, okrągłej podstawie z brązu, osadzonej na postumencie z marmuru.
Wymiary: 15,5 cm (wysokość) x 5 cm (szerokość) x 3 cm (głębokość); z postumentem 26 cm (wysokość) x 8 cm (szerokość) x 8 cm (głębokość)
Iwan Chlebnikow, Kovsh z głową konia, srebro, emalia, złocenie, Moskwa, 1860–1918
Wyjątkowy kovsh ze słynnej moskiewskiej wytwórni Iwana Chlebnikowa, wykonany ze srebra i utrzymany w estetyce stylu noworuskiego. Powierzchnię naczynia zdobi emalia cloisonné – komórki formowane z cienkich srebrnych drucików lutowanych do korpusu, tworzących przegrody później wypełniane barwionym szkliwem, wielokrotnie wypalanym i polerowanym. W efekcie uzyskano gładką, błyszczącą dekorację o kwiatowych i geometrycznych motywach w żywych barwach. Efektownym akcentem jest naturalistycznie cyzelowana, srebrna głowa konia tworząca uchwyt naczynia. Wnętrze zachowało ślady pierwotnego złocenia. Kovsh opatrzony jest puncami: napisem ХЛѢБНИКОВЪ, czyli sygnaturą firmy Iwana Chlebnikowa z orłem (oznaczenie dostawców Dworu Cesarskiego), oraz owalną cechą probierczą Moskwy – profilem kobiety w kokoszniku z grecką literą delta i liczbą 84 (częściowo startą), oznaczającą próbę srebra.
Jan Baptysta Lambrechts (1680 – po 1731), Scena rodzajowa w karczmie, olej na desce.
Kameralna scena rodzajowa, przypisywana flamandzkiemu malarzowi Janowi Baptyście Lambrechtsowi. Centrum przedstawienia tworzą trzy postacie: kobieta w czerwonej spódnicy i zielonym kaftanie z charakterystyczną białą chustą na szyi, mężczyzna w czerwonej czapce i kobieta stojąca z tyłu, która uczestniczy w rozmowie. Obok stoi zastawiony stół, przykryty barwną tkaniną, na którym nie mogło zabraknąć białej chusty - znaku rozpoznawczego scen karczmianych autorstwa Lambrechtsa. Gestykulujący mężczyzna zwraca się do kobiety, która, z kieliszkiem w ręku, spokojnie patrzy na widza. Na ramionach ma białą chustę wiązaną na piersiach: element charakterystyczny dla malarstwa Lambrechtsa, obecny niemal we wszystkich jego przedstawieniach kobiet.
Obraz zdradza cechy dobrego warsztatu malarskiego jak sprawnie opracowane światłocienie, sposób przedstawienia detali tkanin i zastawy stołowej poświadczają dojrzałość warsztatową artysty. Kompozycja jest statyczna, lecz pełna subtelnych napięć emocjonalnych.